W piątek 13 kwietnia, idąc wzdłuż Nysy Łużyckiej, na wysokości miejscowości Dobrzyń zauważyłam w nurcie rzeki zwłoki zwierzęcia. Wyciągnęłam je na brzeg i okazało się, że był do dość duży samiec wilka, pozbawiony czaszki, z raną postrzałową w tylnej części tułowia. Wezwałam policję, a śledztwo z udziałem strony niemieckiej jest już w toku.

Wilk zginął najprawdopodobniej na początku kwietnia. Wkrótce na świat przyjdą wilcze szczenięta, a ich matki będą na początku przebywać z nimi niemal bez przerwy, karmiąc je mlekiem i ogrzewając. W tym czasie większość obowiązków związanych z dostarczaniem pokarmu dla karmiącej samicy spoczywa na jej partnerze. Jeżeli zastrzelony wilk był ojcem w jednej grup rodzinnych, oznacza to, że jego partnerka będzie musiała zdobywać pożywienie dla szczeniąt samodzielnie lub z pomocą starszego potomstwa, a szanse na przeżycie szczeniąt będą mniejsze. Miejsce znalezienia zwłok położone było w obrębie areału watahy wilczycy Orzechowej, ale dopiero badania genetyczne pozwolą na identyfikację tego osobnika.

Każdego roku wiele wilków w Polsce ginie od kul. Pisaliśmy o tym na WILKNecie między innymi w artykule „Freja ofiarą kłusownika”. Skala tego zjawiska jest niemożliwa do oszacowania. Odnajdowany jest tylko niewielki procent zastrzelonych wilków, a przypadki wykrycia sprawcy są niezmiernie rzadkie.

Katarzyna Bojarska

W notatce z 18 maja 2015 pisaliśmy o podziale terytorium monitorowanej przez nas wilczej rodziny z Borów Dolnośląskich na dwie grupy. Grupa wilczycy Orzechowej zajęła zachodnią część nadleśnictwa Ruszów i południową część nadleśnictwa Wymiarki, natomiast druga – lasy nadleśnictwa Pieńsk i zachodni fragment nadleśnictwa Węgliniec. Zmiany liczebności (szacowane zimą na podstawie tropień i materiałów z foto-pułapek) tych dwóch grup rodzinnych, pomimo ich corocznego rozrodu, przebiegały w odmienny sposób. Wataha Pieńsk rosła bardzo szybko, od dwóch osobników w zimie 2014/15 do ośmiu osobników w zimie 2016/17 (rycina). Obecnie liczebność tej watahy wydaje się stabilizować, gdyż tej zimy (2017/18) grupa liczyła tylko siedem wilków. Natomiast liczba wilków w rodzinie Orzechowej w ciągu trzech pierwszych sezonów zimowych utrzymywała się na poziomie 4 – 5 wilków i dopiero ostatniej zimy wzrosła do siedmiu osobników (patrz rycina i film). Można domniemywać, że większość młodych wilków z rodziny Orzechowej wyemigrowała w poszukiwaniu partnerów do rozrodu, podobnie jak zrobił to Pumpak (patrz notatka z 26 stycznia 2017). Reasumując liczba wilków w tej części Borów Dolnośląskich w latach 2012 – 2018 zwiększyła się dwukrotnie, z siedmiu do 14 osobników. Pomimo tego wzrostu, w regionie nie są obserwowane ataki na zwierzętach domowe ani inne problematyczne zachowania wilków.

Katarzyna Bojarska

10 marca myśliwi z koła Pustułka z Ożarowa znaleźli w okolicach miejscowości Brzozowa martwego wilka złapanego w sidła zastawione przez kłusownika. Wilk, 4-5 letni samiec był złapany za prawe, tylne śródstopie, które uległo martwicy. Samiec padł prawdopodobnie na skutek skrajnego odwodnienia, wycieńczenia i wychłodzenia.

Myśliwi i leśnicy z okolic Ożarowa odnotowują systematycznie wilki od 3 lat. Tej zimy, w trakcie zalegania pokrywy śnieżnej odnotowali tropy grupy 4 wilków i wiele pojedynczych tropów. W zeszłym roku myśliwi obserwowali także młode wilki w okolicach Julianowa, a w sierpniu na foto-pułapkę nagrał się szczeniak (wideo).

Roman Gula i Artur Milanowski

W sobotę 10 marca uczestniczyłem w dorocznym, 28 zjeździe świętokrzyskiego Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody (program). Na zaproszenie Towarzystwa zaprezentowałem wyniki monitoringu wilków w regionie świętokrzyskim, a także starałem się przybliżyć uczestnikom zjazdu biologię wilków i metody jakie używane są do badań tego gatunku. Co ciekawe działalność TBOP jest kontynuacją Klubu Ornitologów Ziemi Radomskiej i Północnej Kielecczyzny, do którego należałem w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych.

Roman Gula

“Wilcza rodzina, nazywana jest watahą i może składać się z kilkunastu osobników. Rodziny wilków żyjące na terenie Polski liczą zazwyczaj 5-7 osobników…” – tego i bardzo wielu innych ciekawych rzeczy mogliśmy się dowiedzieć o tych wspaniałych zwierzętach, dzięki prelekcji, która została przeprowadzona przez Pana Romana Gulę. Pan Roman skorzystał z naszego zaproszenia i spotkał się z nami w sercu Beskidu Żywieckiego, w przepięknym miejscu, w chatce na stokach Solniska.

Pan Roman w bardzo ciekawy sposób przybliżył nam życie wilków, pokazał wiele ciekawych zdjęć oraz wspaniały film zmontowany za pomocą foto-pułapki, który pozwolił nam obserwować przez chwilkę życie wilczej rodziny. Było to dla nas wspaniałe doświadczenie, dzięki któremu nasza wiedza o wilkach została znacznie poszerzona i utrwalona. Nasz gość uraczył nas także wspaniałym wilczym wyciem. To pewnie na cześć naszej drużyny, która nazywa się nie inaczej tylko ZEW. Bardzo dziękujemy !!!

Przewodnik Hanna Koziej – drużynowa Drużyny Harcerskiej ZEW ze Skrzyszowa

W styczniu, na drodze wojewódzkiej nr 28 w miejscowości Rymanów w województwie podkarpackim samochód potrącił śmiertelnie wilka. Była to samica w wieku 3-4 lat. Do drugiej kolizji doszło 18 lutego w gminie Cisna na drodze nr 897. Tym razem ofiarą był kilkuletni samiec

W lutym w okolicach miejscowości Chmiel w gminie Lutowiska oraz Krzywe w gminie Cisna znaleziono dwa martwe wilki. W obu przypadkach sekcja zwłok wykazała, że wilki te – samce – został zagryziony przez inne wilki.

Hubert Fedyń, RDOŚ Rzeszów

Lasy Świętokrzyskiego Parku Narodowego są nieco odizolowane od innych kompleksów leśnych regionu. Szczególnie starsza część Parku, położona na zboczach Łysogór jest otoczona przez pola uprawne i obszary zabudowane. Nieco korzystniejsze połączenia z innymi lasami ma natomiast nowsza cześć Parku, usytuowana w paśmie Klonowskim i dolinie Wilkowskiej. Właśnie w Pasmie Klonowskim, 17 stycznia tego roku leśniczy ŚPN Dariusz Zbroszczyk tropił dwa wilki. Tropy przebiegały przez leśnictwa Barcza, Gózd (Nadleśnictwo Zagnańsk) i obwód ochronny Klonów (ŚPN). Co ciekawe, 24 stycznia odnotowano tropy wilków także w starej części ŚPN, w obwodzie ochronnym Podgórze. Leśnicy z trzech leśnictw Nadleśnictwa Zagnańsk położonych w Paśmie Klonowskim także potwierdzają obecność wilków w ostatnim okresie, a leśniczy leśnictwa Gózd widział wilka jesienią ubiegłego roku. Ślady bytowania wilków (tropy i odchody) są sporadycznie odnotowywane w tym kompleksie od co najmniej czterech lat. W niedzielę 11 lutego tropiłem (RG) wilka po wschodniej stronie drogi S7, w pobliżu wiaduktu nad linią kolejową nr 8, w miejscowości Występa. Wilk podszedł do samego wiaduktu, ale nie przeszedł na drugą stronę.

Wilki rozmnażają się w dwóch pobliskich kompleksach leśnych – Puszczy Świętokrzyskiej i Lasach Siekierzyńskich. Pasmo Klonowskie może być potencjalnie zasiedlone z obu tych kierunków.

Paweł Szczepaniak i Roman Gula

W sobotę 27 stycznia w ramach inwentaryzacji przyrodniczej prowadzonej przez Lasy Państwowe w RDLP Krosno poszukiwałam (KB) wilczych tropów w dolinie potoku Stebnik, na wschód od Ustrzyk Dolnych. Napotkałam tropy grupy siedmiu wilków, za którymi podążałam przez 9 km w kierunku południowo-zachodnim, aż na szczyt Orlik nad wsią Jasień, skąd zawróciły w kierunku Bandrowa. W okolicach Brzegów Dolnych wilki upolowały i całkowicie zjadły cielę jelenia.

Co ciekawe, wilki z tej doliny były obiektem badań radio-telemetrycznych na początku lat 2000. W marcu 2002 roku odłowiliśmy (RG) niedaleko Bandrowa samicę, która jak się później okazało należała do rodziny pięciu wilków. Nazwaliśmy ją Ronia i monitorowaliśmy przez następne 41 miesięcy. Ronia miała młode w latach 2002, 2003, 2004 i 2005. Jej rodzina zajmowała stabilne terytorium o wielkości 127 km2 rozciągające się wzdłuż granic z Ukrainą od Krościenka na północy do wsi Bystre na południu i Ustrzyk Dolnych na zachodzie (mapa). Obroża, którą założyliśmy na Ronię była wyposażona w tradycyjny nadajnik radiowy i namierzaliśmy ją metodą triangulacji przy pomocy anten, poruszając się po terenie samochodami. W sumie zebraliśmy około 6 tysięcy namiarów, w tym większość w trakcie 24-godzinnych sesji, w trakcie których lokalizowaliśmy Ronię co 15 minut. Ronia była drugim (po Burej monitorowanej przez 42 miesiące w Puszczy Białowieskiej), najdłużej monitorowanym radio-telemetrycznie wilkiem w Polsce. Niestety w październiku 2005 roku została zastrzelona z broni myśliwskiej przy ambonie w okolicach wsi Jasień, koło Ustrzyk Dolnych.

W 2005 roku rodzina Ronii liczyła także siedem wilków i jest bardzo prawdopodobne, że wilki które tropiłam (KB) są potomkami Roni. O ich ewentualnym pokrewieństwie będziemy się mogli przekonać dzięki porównaniu materiału genetycznego z odchodów tropionych wilków z DNA członków watahy Roni.

Katarzyna Bojarska i Roman Gula

Dziś w godzinach przedpołudniowych w okolicach miejscowości Bieszków Dolny na wschód od Szydłowca odnaleziono wilka złapanego w sidła kłusownicze. Dzięki sprawnej akcji Straży Leśnej Nadleśnictwa Skarżysko i lekarza weterynarii z Szydłowca udało się go szybko uwolnić.Wilk – duży, dwuipółletni samiec – był w bardzo dobrej kondycji i oprócz powierzchownych otarć nie odniósł poważnych ran ani kontuzji. Wraz z Arturem Milanowskim przybiliśmy na miejsce przygotowani do założenia obroży radio-telemetrycznej, która umożliwiłaby śledzenie dalszych losów wilka. Niestety, warszawski RDOŚ nie wyraził na to zgody. Co ciekawe, zgodę taką uzyskaliśmy od RDOŚiu w Kielcach – początkowo myśleliśmy, że do zdarzenia doszło na terenie województwa świętokrzyskiego, jednak okazało się, że było to około 3 km za granicą województwa. Wilki w lasach na wschód od Szydłowca odnotowujemy od kilku lat, a w 2016 roku napotkałem 11 tygodniowe szczenię na drodze z Kierza Niedźwiedziego do Szydłowca (notatka Szczeniak na treningu z 14 lipca 2016).

Roman Gula

W drugiej połowie stycznia na pograniczu województw świętokrzyskiego i mazowieckiego zalegało około 10 cm śniegu. Poświęciliśmy te dwa tygodnie na tropienia wilków w kompleksach leśnych regionu. Najciekawsze rezultaty uzyskaliśmy w Lasach Siekierzyńskich i Wzgórzach Kołomańskich. W Lasach Siekierzyńskich udało nam się zlokalizować świeże tropy grupy pięciu wilków intensywnie znakujących teren. W tym samym kompleksie leśnym, jesienią, uzyskaliśmy odpowiedź na stymulację głosową całej grupy wraz ze szczeniętami (notatka z 19 października 2017). Na Wzgórzach Kołomańskich wytropiliśmy grupę czterech osobników. Co ciekawe, tego samego dnia odnaleźliśmy tropy dwóch i jednego wilka w oddalonej o ok. 14 km od Wzgórz Kołomańskich dolinie Czarnej Koneckiej. Latem ubiegłego roku, w dolinie Czarnej Koneckiej zlokalizowaliśmy całą rodzinę wraz z młodymi (notatka z 10 sierpnia 2017). Nasze obserwacje z ostatniego roku wskazują, że na Wzgórzach Kołomańskich i w dolinie Czarnej Koneckiej bytują dwie odrębne rodziny wilcze. W lasach Niekłańsko-Blizyńskich oraz lasach Majdowskich odnotowaliśmy liczne tropy, w tym tropy pary wilków intensywnie znakujących teren. Również w Puszczy Iłżeckiej odnotowaliśmy wiele świeżych tropów – grupę czterech wilków, dwie grupy trzech wilków i kilkakrotnie tropy dwóch wilków. W tym kompleksie leśnym myśliwi widzieli w trakcie polowania zbiorowego 13 stycznia grupy ośmiu i czterech wilków. W ostatni weekend tropiliśmy wilki w Lasach Przysuskich. Odnotowaliśmy tam liczne tropy, w tym tropy dwóch i trzech wilków, które mogły być pozostawione przez pięć różnych osobników.

Roman Gula, Artur Milanowski i Jacek Major