W zimie 2018 tropiłem w Puszczy Iłżeckiej (nadleśnictwa Starachowice i Marcule) samicę w trakcie cieczki. Latem, w sierpniu i we wrześniu, intensywnie poszukiwałem potwierdzenia rozmnażania się wilków na tym terenie. Wielokrotne próby stymulacji wycia nie przynosiły rezultatu – odpowiadały tylko dorosłe wilki. Pierwsza informacja o tegorocznych młodych dotarła do mnie w sierpniu. Leśnicy spotkali trzy młode wilki w towarzystwie wadery. Informacje te potwierdziły się we wrześniu, kiedy trzy szczenięta i dorosły wilk nagrały się na foto-pułapkę jednego z leśników. Jest to już szósty, kolejny sezon, w którym wilki z Puszczy Iłżeckiej rozmnażają się.
Dziękuję pracownikom nadleśnictw za przekazanie informacji i współpracę przy monitoringu wilków.

Jacek Major

Nowy raport Fundacji SAVE – Badania, monitoring i działania edukacyjne na rzecz ochrony wilków.
Wersja polska (pdf) i angielska (pdf).

Po sukcesie na początku lipca w Lasach Niekłańskich (notatka z 3 sierpnia), nasze systematyczne próby lokalizacji rodzin wilczych przez stymulację wycia nie przynosiły efektów. Aż do czwartku 30 sierpnia. Tuż po zachodzie słońca zawyłem w Puszczy Świętokrzyskiej, w pobliżu miejsca z którego wilki odpowiadały w ostatnich latach. Nie dały mi dokończyć – odpowiedziała cała rodzina. Wyły z bardzo bliskiej odległości. Tak bliskiej, że cztery dorosłe wilki było słychać na nieco innych kierunkach, a Trufla, 15 letnia weteranka tropienia wilków, czuła ich zapach. Razem z nimi „jazgotały” co najmniej 4 szczenięta. Byłem mile zaskoczony – razem z Arturem wyliśmy bezowocnie w tym miejscu osiem razy.

W sobote 1 września pojechałem do kompleksu położonego po drugiej stronie drogi S7 – Lasów Siekierzyńskich. Postanowiłem także zacząć od miejsca, w którym odpowiedziały w zeszłym roku. Również w tym miejscu, jak i w całym kompleksie, wyliśmy w tym roku kilkakrotnie bez żadnych efektów. Tym razem wilki odpowiedziały na drugą próbę. Stanąłem na masce Defendera i zawyłem znacznie głośniej niż za pierwszym razem. Odpowiedziała cała rodzina wraz ze szczeniętami, ale z dalszej odległości. Nie mogłem policzyć ile wilków wyło. Zbliżyłem się o jakies 300 m do miejsca z którego wyły i po kilkunastu minutach zawyłem ponownie. Tym razem odpowiedział jeden wilk, z bardzo bliska. Udało mi się nawiązać z nim dialog – odpowiadał na moje wycie cztery razy.

Gdy wracałem do domu, zadzwoniłem do Artura Milanowskiego, żeby pochwalić się wynikiem. Jak się okazało Artur wył tego wieczoru w Dolinie Czarnej Koneckiej i także udało mu się uzyskać odpowiedź. Wyła cała rodzina ze szczeniętami – dwa dorosłe wilki i co najmniej trzy młode z odległości 200-300 m. Kilka tygodni wcześniej leśniczy Eugeniusz Wierzbicki słyszał w tym samym miejscu cała rodzinę wilczą.

Roman Gula

Rano 24 sierpnia, na drodze nr 664 (trasa Augustów-Lipsk) samochód śmiertelnie potrącił wilczego szczeniaka. Młody samiec był w dobrej kondycji, o czym świadczyło piękne, gęste futro. Z naszych informacji wynika, że to już trzecie szczenię na terenie Puszczy Augustowskiej, które zginęło w tym roku pod kolami samochodów. Wcześniej jeden wilczek zginął na tej samej drodze, a kolejny – na starej drodze nr 8 (trasa Augustów-Suwałki).

Na przełomie lata i jesieni szczenięta opuszczają okolice nory, gdzie przyszły na świat i zaczynają towarzyszyć dorosłym osobnikom w wędrówkach. Początkowo przemieszczają się na niewielkie odległości, od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Jesienią uczestniczą już w polowaniach i wraz z dorosłymi penetrują całe terytorium watahy.Niestety w trakcie swoich wędrówek wilki muszą pokonywać drogi, które stanowią niebezpieczeństwo dla wszystkich zwierząt, a szczególnie dla tych młodych i niedoświadczonych.

Joanna Harmuszkiewicz

Na przełomie lipca i sierpnia stwierdziliśmy obecność potomstwa w jednej z wilczych watah nazywanej przez nas Klonowo. Trzy szczenięta regularnie pojawiały się na jednej z leśnych dróg. Zazwyczaj były same, a tylko czasami towarzyszył im dorosły wilk. Mieliśmy niebywałą okazję obserwować, jak szczenięta razem się bawią i przeganiają w wysokich trawach. Każdy znaleziony przedmiot nadawał się na zabawkę, na przykład porzucona przez ludzi butelka, czy badylek sadźca konopiastego. Podczas tych zabaw zauważyliśmy, że młode różnią się między sobą, zarówno wyglądem, jak i temperamentem. Jednego z wilczków, nazwaliśmy Samotnikiem, ponieważ najczęściej wędrował sam, był najbardziej odważny z całej trójki i zawsze to on pojawiał się na otwartej przestrzeni jako pierwszy. Dwa pozostałe trzymały się zawsze razem i były bardziej ostrożne, za to różniły się wielkością. Tegoroczne wyjątkowo upalne lato dokuczało także wilkom. Jedno ze szczeniąt przyłapaliśmy, gdy chłodziło się śpiąc za mokrym żwirze, na środku drogi. Zdjęcia zrobiliśmy na przełomie lipca i sierpnia, kiedy szczenięta miały około 3 miesięcy.

Joanna Harmuszkiewicz

Stacja Biologiczna Osterholz-Scharmbeck (Dolna Saksonia) zaprosiła Jörna Theuerkaufa do wygłoszenia wykładu na temat wilków. Wykład odbył się 8 sierpnia w Osterholz-Scharmbeck (20 km od Bremy), miasta z którego pochodzi Jörn. Wilki pojawiły się w Dolnej Saksonii kilka lat temu. Obecnie szacuje się, że w landzie tym bytuje 19 rodzin wilczych. W tym roku wilki rozmnażały się także na wrzosowiskach, na terenie byłej amerykańskiej bazy wojskowej – około 5 km od domu, w którym wychował się Jörn.

Wykład zgromadził około 60 słuchaczy – przyrodników, leśników, myśliwych, hodowców i dziennikarzy. Oprócz podstawowych informacji na temat biologii wilków, Jörn przedstawił wyniki naszych badań prowadzonych w Białowieży, Bieszczadach, Borach Dolnośląskich i regionie świętokrzyskim. Duża cześć wykładu dotyczyła polskich doświadczeń w koegzystencji wilków i ludzi. Prezentacja pobudziła gorącą dyskusję. Słuchaczy najbardziej interesował wpływ stałej obecności wilkow na ekosystemy leśne oraz hodowlę zwierząt. Niektórzy wyrażali nawet obawy, że wilki spowodują upadek hodowli i myślistwa. Wielu słuchaczy interesował też wpływ wilków na bioróżnorodność padlinożernych ptaków i ssaków.

Roman Gula

Obecność wilków w lasach Niekłańskich odnotowujemy od 2012 roku. W styczniu 2013 tropiliśmy na śniegu parę wilków, która intesywnie znakowała na drogach leśnych. W lutym 2013 roku tropiliśmy samicę, która miała cieczkę. 25 sierpnia tego samego roku udało nam się uzyskać odpowiedź na symulację wycia. Wyły co najmniej dwa dorosłe wilki i co najmniej trzy szczenięta. W trakcie zimy 2013/2014 największa grupa, jaką udało nam się wytropić liczyła pięć osobników. Latem 2014 roku wilki w tym kompleksie nie odpowiadały na symulację, a następnej zimy odnotowaliśmy grupy 1-3 wilków. Podobna sytuacja utrzymywała się w latach 2015, 2016 i 2017. W trakcie ostatniej zimy 2017/18 tropiliśmy parę wilków intensywnie znakującą moczem i drapaniem pobocza dróg leśnych. 5 lipca tego roku Marzena i Artur Milanowscy uzyskali odpowiedź na symulację, po raz pierwszy od pięciu lat! Wyły trzy dorosłe wilki i co najmniej cztery szczenięta. Wataha odpowiedziała dwa razy, z tego samego rejonu co w 2013 roku.

Roman Gula

W poniedziałek 9 lipca spotkałem się z uczestnikami półkolonii prowadzonej przez szkołę podstawową nr 9 w Skarżysku-Kamienna, na Pogorzałym. W ramach półkolonii dzieci i młodzież ze Skarżyska uczestniczy w rajdach, wycieczkach oraz spotkaniach edukacyjnych. Moim zadaniem było przybliżenie uczestnikom wilków – zwierząt, które w ostatnich kilkunastu latach osiedliły się na stałe w regionie świętokrzyskim, również w lasach bezpośrednio otaczających Skarżysko. W trakcie prezentacji starałem się zapoznać słuchaczy z biologią wilków. „Koloniści” byli szczególnie zainteresowani życiem rodzinnym wilków i z zaciekawieniem obejrzeli nasz film o wilczycy Orzechowej i jej rodzinie. W spotkaniu uczestniczyła pietnastoletnia weteranka tropienia wilków – suczka Trufla, która zademonstrowała uczestnikom jak wyją wilki. Nie zabrakło także pytań o to czy wilki są niebezpieczne dla człowieka i czy można w lesie bezpiecznie spacerować.

Roman Gula

W pierwszym półroczu 2018 roku doszło do 54 ataków wilków na zwierzęta hodowlane i domowe. Jest to 37 % wzrost liczby szkód w stosunku do pierwszego półrocza 2017 roku i 18,5 % do pierwszego półrocza 2016 roku, kiedy wilki atakowały zwierzęta hodowlane i domowe odpowiednio 34 i 44 razy. Najczęściej atakowane były owce – 30 razy, a ponadto psy, bydło, konie – 3 razy, kozy oraz hodowlane daniele. W jednej z miejscowości wilki zaatakowały stado kóz, wykorzystując zniszczenia w ogrodzeniu jakich dokonał niedźwiedź. Na zniszczonym ogrodzeniu – siatce stwierdzono włosy niedźwiedzia, a na błocie przy ogrodzeniu tropy niedźwiedzia i wilków.

W pierwszym półroczu doszło do 3 kolizji drogowych z wilkami. W jednym przypadku wilk zginął, a samochód został uszkodzony w znaczącym stopniu.

Szczegółowe dane dotyczące szkód są dostępne w RDOŚ w Rzeszowie.

Hubert Fedyń, RDOŚ w Rzeszowie

W piątek 19 kwietnia prowadziliśmy seminarium o wilkach w regionie świętokrzyskim. Spotkanie, zorganizowane przez Jacka Majora i kierownictwo Miejskiej Biblioteki Publicznej w Starachowicach, odbyło się w czytelni biblioteki przy ulicy Kochanowskiego 5. W trakcie seminarium zapoznaliśmy słuchaczy z sytuacją wilków w Polsce oraz przybliżyliśmy podstawy biologii i ekologii wilków. W drugiej części omówiliśmy wyniki monitoringu subpopulacji wilków w regionie świętokrzyskim i odpowiadaliśmy na pytania uczestników seminarium.

Roman Gula i Artur Milanowski