W piątek 12 stycznia uczestniczyłem w warsztatach „W słowach kilku o wilku – prawdy i mity”. Warsztaty były częścią Nocy Biologów zorganizowanej przez Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach. W trakcie warsztatów, wraz Dariuszem Wiechem i Elizą Hłasko z Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych zapoznaliśmy uczestników z podstawowymi informacjami dotyczącymi biologii i ekologii wilków oraz sytuacją populacji wilków w regionie świętokrzyskim. W warsztatach wzięło udział około 120 osób, podzielonych na 4 grupy. Każda prezentacja trwała około 45 minut. Szczegóły na stronie Noc Biologów.

Artur Milanowski

Łącznie od 1 stycznia 2017 do 31 grudnia 2017 roku doszło do 151 ataków wilków na zwierzęta hodowlane i domowe, co daje 11% wzrost w stosunku do roku 2016 i 18% spadek w stosunku do 2015 r. W okresie drugiego półrocza 2017 roku doszło do 115 ataków. Jest to 25 % wzrost w stosunku do drugiego półrocza 2016 roku, kiedy ataków było 92. Natomiast w stosunku do drugiego półrocza 2015 nadal zauważalny jest spadek o około 12%. Podobnie jak w poprzednich latach gatunkiem najczęściej atakowanym przez wilki były owce. Oprócz owiec w 2016 roku zostało zabitych lub poranionych 15 krów, 7 psów (przypadki potwierdzone, szczątki, inne ślady świadczące o zabiciu i zjedzeniu psów), 2 konie i 10 kóz.

Hubert Fedyń, RDOŚ w Rzeszowie

Wilki, jak wszystkie ssaki, lubią się bawić. Zabawy są elementem ustalania hierarchii w grupie i wzmacniają więzi między członkami watahy. Czasami drapieżniki wykorzystują w tym celu jakiś przedmiot, na przykład gałąź. Tym razem zainteresowanie wilków z Puszczy Augustowskiej wzbudziła foto-pułapka… Drapieżniki pojawiły się przed obiektywem nocą 26 listopada. Ich ciekawość była tak duża, że postanowiły bliżej zbadać ten dziwny obiekt. Po kilku próbach, urządzenie zostało w końcu zerwane z drzewa, na którym je zainstalowaliśmy. Na szczęście dla nas, wilkom bardziej spodobał się pasek mocujący foto-pułapkę. Samo urządzenie porzuciły kilkadziesiąt metrów dalej, pozostawiając kilka zabawnych filmów i ślady zębów na metalowych częściach obudowy. Paska mocującego już nie znaleźliśmy.

Joanna Harmuszkiewicz

Zimowa pogoda panująca w regionie świętokrzyskim na początku grudnia umożliwiała tropienia. Artur Milanowski wytropił trzy wilki z rodziny z Puszczy Świętokrzyskiej, a mnie udało się wytropić wilki w Lasach Majdowskich. Już w połowie listopada jadąc na rowerze drogą z Mroczkowa do Ciechostowic odnotowałem tropy prawdopodobnie dwóch wilków odciśnięte na błocie. Penetrując ten rejon 3 grudnia znalazłem na śniegu tropy dwóch wilków znakujących intensywnie moczem drogę z Ciechostowic do Rędocina. Sporadyczne ślady bytowania wilków w Lasach Majdowskich odnotowujemy od dwóch lat. W styczniu 2016 wytropiłem dwa wilki na drodze z Łazów na Bernatkę (Skarżysko-Kamienna). W zeszłym roku znaleźliśmy odchody wilcze i tropy na drogach w okolicach Łazów i Majdowa, a Maciej Orynek widział dwa razy wilki na drodze Majdów – Szydłowiec (6 Raport Fundacji SAVE pdf). Dotychczas nie znaleźliśmy dowodów na rozmnażanie sie wilków w tym kompleksie leśnym, ale w czerwcu 2016 obserwowałem szczenię w okolicach Sadku, po wschodniej stronie drogi DK7/S7 (notatka z 14 lipca 2016, Szczeniak na treningu). Tropy dwóch wilków oraz intensywne znakowanie mogą wskazywać na to, że jest to nowa para, która będzie się rozmnażać w 2018 roku.

Roman Gula

Rano 13 grudnia pracownicy budowy drogi szybkiego ruchu S5 w pobliżu miejscowości Cotoń (gmina Rogowo) znaleźli na dnie wykopu budowlanego leżącego wilka. O zdarzeniu powiadomili pracowników nadleśnictwa Gołąbki, którzy wezwali naszą firmę, Animal Patrol z Kobylarni zajmującą się pomocą dzikim zwierzętom w okolicach Bydgoszczy. Ponieważ młoda wilczyca (wiek zwierzęcia oceniony na podstawie starcia zębów 1,5 roku) była ranna i osłabiona, zabraliśmy ją do kliniki weterynaryjnej. Wykonane zdjęcia RTG wykazały wieloodłamowe złamanie kości podudzia, złamanie kości udowej, złamie kości miednicy oraz uraz kręgosłupa. Urazy powstały najprawdopodobniej na skutek kolizji z samochodem na pobliskiej drodze DK5. Ze względu na obrażenia musieliśmy podjąć decyzję o eutanazji.

Renata Nowicka – Animal Patrol

W dniach 28-30 listopada wraz z Henrykiem Okarmą uczestniczyliśmy w seminarium dotyczącym wilków w Austrii. Razem z dwunastoma innymi ekspertami z Europy i USA, zaproszonymi przez Uniwersytet Przyrodniczy w Wiedniu (Universität für Bodenkultur), pracowaliśmy nad planem działań związanych z powrotem wilków do Austrii.

Obecność wilków jest odnotowywana w Austrii od 2008 roku, ale w 2016 roku udokumentowano pierwszy od 134 lat przypadek rozrodu. Rodzina wilcza osiedliła się na poligonie Allentsteig w Dolnej Austrii, na pograniczu z Czechami (link do artykułu na ten temat). Wilki imigrują do Austrii zarówno z Włoch i Bałkanów, jak i z Karpat.

Roman Gula

Co najmniej pięć wilczych watah doczekało się potomstwa w Puszczy Augustowskiej. Najwięcej informacji zebraliśmy na temat szczeniąt watahy Klonowo. Pojawiło się tam 4-5 młodych. Były wyjątkowo niebojaźliwe. W okresie od lipca do września obserwowane były wielokrotnie przez leśników i myśliwych. Wilki te często wyły, zazwyczaj nieprowokowane, lecz również chętnie odpowiadały na nasze stymulacje. Odzywały się zarówno osobniki dorosłe, jak i młode. Dzięki cierpliwości i odrobinie szczęścia, koledze Romanowi Kujawskiemu udało się nawet sfotografować jedno ze szczeniąt w ogrodzonej uprawie. Niestety w październiku, dostaliśmy informację, że młody wilk został zabity na drodze nr 8. Najprawdopodobniej pochodził on właśnie z tej watahy. Wataha, nazywana przez nas Augustów doczekała się czwórki młodych. W lipcu były one widywane przez okolicznych mieszkańców, zawsze w towarzystwie dorosłego osobnika. Na początku października udało nam się zarejestrować je na foto-pułapce. W końcu lipca i w sierpniu prowokowaliśmy drapieżniki do wycia. Po wielu bezowocnych próbach udało nam się w końcu uzyskać odpowiedź dorosłych i szczeniąt jeszcze w trzech lokalizacjach. Odległość między tymi miejscami (13-19 km) pozwala przypuszczać, że były to wilki należące do różnych watah.

Joanna Harmuszkiewicz i Roman Kujawski

Przedstawiamy film zmontowany z materiałów zarejestrowanych przez foto-pułapki przy norze wilczycy Orzechowej, monitorowanej radio-telemetrycznie w ramach badań ekologii wilków w Borach Dolnośląskich w 2016 roku. Film przedstawia zachowania szczeniąt w okresie, gdy są jeszcze całkowicie zależne od dorosłych wilków. Głównym opiekunem szczeniaków jest Pumpak, roczny syn Orzechowej, którego późniejsza historia poruszyła społeczeństwo po obu stronach polsko-niemieckiej granicy.

Katarzyna Bojarska

Wilki w Parku Narodowym “Ujście Warty” polują na bobry. Na łąkach położonych na terenie Parku znaleźliśmy dwa martwe osobniki, pochodzące z rodziny żyjącej w rowach melioracyjnych. Jeden z nich był już w dużej części zjedzony. Foto-pułapka zastawiona przy drugim zabitym bobrze zarejestrowała wilka. Wideo

W okresie od wiosny do jesieni bobry mogą być dla wilków ważnym źródłem pokarmu. Ich udział w konsumowanej przez wilki biomasie może wtedy sięgać 30% (Voigt i in. 1976, Potvin i in. 1988, Andersone 1999, Latham i in. 2013, Sidorovich i in. 2017). W Polsce najwyższy, 25-procentowy udział bobrów w diecie wilków został odnotowany w Puszczy Knyszyńskiej (Jędrzejewski i in. 2012). Śmiertelność powodowana przez wilki może eliminować 7 – 42% osobników z bobrzej populacji (Potvin i in. 1992, Theberge i Theberge 2004, Romanski 2010, Gable i in. 2017). Jak pokazały najnowsze wyniki badań prowadzonych w Minnesocie, wilki z jednej z watah bytujących w północnej części tego stanu zabijają średnio 33 bobrów na osobnika rocznie (Gable i in. 2017).

Marcin Matysek i Katarzyna Bojarska

21 października w pobliżu Słońska (powiat sulęciński) nagrywałam za pomocą rejestratora dźwięku dzikie gęsi na noclegowisku do tworzonego przez mnie albumu z odgłosami przyrody pt. “Cztery pory roku”. Przesłuchując nagranie odkryłam, że gęsi nie były jedynymi nagranymi tej nocy zwierzętami. Około godziny trzeciej nad ranem w oddali rozległo się wycie wilczej watahy. Link do nagrania.

Izabela Dłużyk