Leśnicy z Nadleśnictwa Opoczno poinformowali nas o występowaniu wilków w lasach nadleśnictwa, które są częścią Puszczy Pilickiej. Pierwszego wilka zaobserwowano w 2009 roku w kompleksie leśnym w okolicach wsi Brudzewice. W 2011 roku w młodniku sosnowym znaleziono norę wilczą wykopaną w piaszczystym podłożu. Był to pierwszy dowód rozmnażania się wilków na terenie nadleśnictwa. Od tamtego czasu wilki stale bytują w okolicach Opoczna. Ich obecność jest stwierdzana regularnie w kompleksach leśnych położonych między Smardzewicami a Drzewicą. Leśnicy widują wilki, słyszą ich wycie, odnajdują tropy i odchody. Wielokrotnie znajdowali też ich ofiary. Najczęściej były to sarny, nieco rzadziej dziki i jelenie. W zimie 2018/2019 w tym rejonie odnotowywano obecność od 1 do 6 wilków (obserwacje bezpośrednie i tropy). Wydaje się więc, że rodzina wilcza zamieszkująca lasy nadleśnictwa liczy co najmniej 6 osobników. W dniach 4-6 stycznia 2019 roku foto-pułapka zarejestrowała jednego wilka.

Tomasz Bracik

Obecnie wilki występują na około jednej piątej powierzchni Polski (60 000 km 2). Nie jest prowadzony regularny, ogólnokrajowy monitoring liczebności, ale jeśli założymy średnią wielkość terytoriów watah 150 km 2 i ich średnią liczebność 5 osobników, to otrzymana liczba 2000 wilków na pewno nie będzie przesadnie duża. Jednocześnie średnie zaludnienie w Polsce sięga 123 osoby/km 2. Jest to mniej niż w Niemczech, ale więcej niż we Francji. Lasy pokrywają około 30% powierzchni, ale są w znacznym stopniu rozdrobnione. Płaty lasu o wielkości co najmniej terytorium jednej watahy, bez osiedli ludzkich i nie poprzecinane drogami publicznymi należą do rzadkości, nawet w uznawanych za „dzikie” miejscach jak Bieszczady. „Perła” naszych lasów, Puszcza Białowieska, mieści 4 watahy wilcze, których terytoria są poprzecinane drogami, wioskami (w tym rozległą, turystyczną Białowieżą), a na zachodnim skraju Puszczy rozciąga się ponad 20-tysięczna Hajnówka. Białowieski Park Narodowy jest zbyt mały dla jednej rodziny wilczej – jej terytorium rozciąga się poza Park. Podobnie Bieszczadzki Park Narodowy. Znacząca populacja wilcza, gęste zaludnienie i rozdrobnione lasy powodują, że wilki i ludzie współegzystują na tej samej przestrzeni i dość często spotykają się, pomimo tego, że wilki starają się unikać ludzi. Czytaj dalej

Roman Gula i Katarzyna Bojarska

W 2018 roku doszło na Podkarpaciu do 177 ataków wilków na zwierzęta domowe i hodowlane. Jest to około 15% wzrost w stosunku do roku 2017 i około 25% w stosunku do 2016 r. Nasilenie ataków miało miejsce w drugiej połowie roku. Od 1 lipca do 31 grudnia 2018 wilki atakowały zwierzęta gospodarskie 123 razy. W drugim półroczu 2017 roku ataków było aż 151, natomiast w drugim półroczu 2016 znacznie mniej – 92. Wilki najczęściej atakowały owce – 130 razy. Bydło atakowane było 25 razy, psy 11, kozy 3, oraz po 4 razy konie i daniele hodowlane.

Hubert Fedyń, RDOŚ w Rzeszowie

Leśnicy z Nadleśnictwa Daleszyce znaleźli dwie, położone blisko siebie, nory wilcze. W niedziele 24 grudnia wraz z Arturem Milanowskim, Jackiem Majorem i Łukaszem Tomasikiem pojechaliśmy w to miejsce. Nory, wykopane w piaszczystym podłożu, były użytkowane przez wilki w 2018 roku. Niestety, poprzedniego dnia stopniał snieg, wiec nie mogliśmy tropić wilków. W kilku miejscach znaleźliśmy tropy wilków odciśnięte na błocie oraz ponad dwadzieścia odchodów. Nory położone są niedaleko od miejsca w którym w 2016 roku wilki zaatakowały dwa psy myśliwskie (notatka z 22 listopada 2016).

W niedziele 6 stycznia jeden z autorów (Tomasz Bracik) wraz z Łukaszem Tomasikiem tropili wilki w Lasach Daleszyckich. Pomimo nie najlepszej pogody (padający śnieg częściowo zasypujący nocne ślady) odnaleźliśmy tropy 4 wilków i tropiliśmy je na odcinku około 10 km. W kilku miejscach wilki znakowały teren moczem. Na tropie znaleźliśmy także odchody wilcze. Tego samego dnia odnaleźliśmy trzecią norę, położoną około 1.8 km od dwóch znalezionych w grudniu, również wykopaną w piaszczystym podłożu. Trzy dni wcześniej, 3 stycznia, pracownicy nadleśnictwa Daleszyce widzieli tropy 8 wilków na skrzyżowaniu linii oddziałowych.

Roman Gula i Tomasz Bracik

W ostatni weekend uczestniczyłam w spotkaniu poświęconym wilkom zorganizowanym w Warszawie przez zespół Driesa Kuijpera z Instytutu Biologii Ssaków PAN. Niektórzy z słuchaczy chcieli wiedzieć, czy wilcza wataha to zawsze tylko zwykła rodzina, czy zdarzają się w niej adopcje, rozwody i zawieranie nowych związków.

Koncepcja wilczej watahy zmieniała się wraz z rozwojem wilkologii. Dawne opracowania na temat struktury wilczej watahy, oparte na badaniach wilków w niewoli, opisywały hierarchiczną strukturę dominacji wśród wilków. Według nich, w grupie wilków dominujący samiec i samica, zwane parą alfa, trzymają w szachu pozostałe osobniki, którym nadawano nazwy zgodnie z ich domniemanym niższym statusem, używając liter greckiego alfabetu od beta do omega. Czytaj dalej

Katarzyna Bojarska

Postęp technologii telemetrycznych pozwala na bardzo intensywne monitorowanie wilków, odłowionych i zaopatrzonych w obroże z lokalizatorami GPS. Lokalizacje z obroży są transmitowane przez system telefonii satelitarnej do komputera. System taki nie wymaga zatem namierzenia wilków w terenie. Badacze z Voyageurs Wolf Project z Minnesoty śledzili 6 sąsiadujących ze sobą watah wilczych. W trakcie lata udało im się aż 66 500 razy zlokalizować zaobrożowane wilki. Taka liczba lokalizacji stworzyła unikalny obraz terytoriów watah. Na mapie widać wyraźnie granice pomiędzy terytoriami oraz dość równomierny sposób ich patrolowania. Dzięki tak intensywnej telemetrii badacze z Voyageurs Wolf Project mogli także odszukiwać resztki ofiar i określić ile jeleni wirginijskich oraz bobrów (głównych ofiar wilków w Minnesocie) zabijają wilki w trakcie lata.

Roman Gula

Najnowszy raport podsumowuje wyniki monitoringu wilków, niedźwiedzi, rysi i żbików w Bieszczadzkim Parku Narodowym w latach 2014-2018. Na monitorowanym obszarze BdPN i otuliny (903 km 2) bytowały w tym okresie cztery rodziny wilcze zajmujące areały od 72 do 311 km 2. Liczebność rodzin wahała się od 4 do 17 osobników, a średnie zagęszczenia 3.1-4.2 osobnika na 100 km 2. W raporcie opisuję także szczegóły wędrówki wilczycy Freji, o której pisałem w notatce WILKnet z 10 lutego 2016. Link do raportu.

Bartosz Pirga

W piątek 23 listopada uczestniczyłem w konferencji poświęconej wilkom w regionie świętokrzyskim. Jednodniowa konferencja została zorganizowana przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Radomiu, przy wsparciu Fundacji SAVE Polska. Około osiemdziesięciu uczestników konferencji – pracowników Lasów Państwowych, Świętokrzyskiego Parku Narodowego, RDOŚ w Kielcach i Warszawie, przedstawicieli Polskiego Związku Łowieckiego oraz organizacji pozarządowych w tym między innymi WWF Polska – wysłuchało trzech wykładów. Pierwszy, przygotowany przez Regionalnego Konserwatora Przyrody w Kielcach Jarosława Pajdaka, dotyczył prawnych uwarunkowań zarządzania populacją wilków w Polsce. Drugim prelegentem był Henryk Okarma z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. W swoim wykładzie omówił on aktualny zasięg i liczebność populacji wilków w Polsce oraz przybliżył główne problemy zarządzania tym gatunkiem w naszym kraju. W trzecim wykładzie starałem się zapoznać słuchaczy z podstawami ekologii wilków oraz omówiłem wyniki monitoringu wilków w regionie świętokrzyskim, prowadzonego przez Fundację SAVE Polska i Muzeum i Instytut Zoologii PAN (Raport FundacjiSAVE 2018). Po wykładach rozpoczęła się dyskusja. Słuchacze byli szczególnie zainteresowani przyszłością zarządzania populacją wilków w Polsce oraz szczegółami występowania wilków regionie świętokrzyskim. Jak zazwyczaj, wiele pytań dotyczyło tego, czy wilki są groźne dla ludzi. Na zakończenie konferencji uczestnicy dostali koszulki promujące wilki w regionie świętokrzyskim, przygotowane przez Fundację SAVE Polska.

Roman Gula

W październiku i listopadzie przeprowadziłam w Beskidzie Żywieckim sześć prelekcji o dużych drapieżnikach. Spotkania dotyczyły ekologii wilków, rysi i niedźwiedzi, szkód i metod zabezpieczania zwierząt gospodarskich i pasiek, procedur wypłaty odszkodowań oraz wpływu gospodarki leśnej i łowieckiej na te drapieżniki. Słuchaczami prelekcji byli pracownicy Lasów Państwowych, uczniowie szkół średnich, hodowcy zwierząt oraz mieszkańcy okolicznych gmin. Cykl prelekcji został zorganizowany przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Katowicach w ramach projektu “Zapewnienie właściwego stanu ochrony obszarów cennych przyrodniczo w południowej części województwa śląskiego”.

Więcej informacji: http://katowice.rdos.gov.pl/ochrona-przez-edukacje

Katarzyna Bojarska

W dniach 11 – 14 października razem z Joanną Sulich uczestniczyłyśmy w International Wolf Symposium, czyli najważniejszej cyklicznej międzynarodowej konferencji poświęconej wilkom. W tym roku konferencja zorganizowana została przez International Wolf Center w Minneapolis i zgromadziła prawie 500 osób z ponad 20 krajów. Wykłady plenarne dotyczyły między innymi sytuacji wilków w różnych rejonach świata, niedawno rozpoczętej reintrodukcji wilków na wyspie Isle Royale na jeziorze Górnym, kontroli szkód powodowanych przez wilki oraz taksonomicznych i genetycznych zawiłości wśród północnoamerykańskich wilków. Dodatkowo, podczas sesji równoległych słuchacze mogli wybrać spośród ponad 90 wystąpień dotyczących ekologii wilków, ich występowania na świecie, problemów zarządzania populacjami, interakcji wilków i ludzi oraz edukacji dotyczącej wilków. Nasz zespół przedstawił dwie prezentacje dotyczące zachowania wilków w Borach Dolnośląskich. Moja dotyczyła wykorzystania przez wilki grodzonych upraw leśnych do polowania, natomiast Joanna opowiadała o znaczeniu gęstej sieci dróg leśnych dla znakowania i poruszania się wilków w obrębie terytorium. W zamykającej konferencję prelekcji David Mech krytycznie zanalizował niektóre obiegowe opinie na temat wilków. Najciekawsze mity, które omówił to: (1) Czy wilki zabijają dla sportu? (2) Czy eliminacja wilków prowadzi do zwiększenia częstotliwości ataków na zwierzęta gospodarskie? (3) Czy wilki mogą wychowywać ludzkie dzieci?

Katarzyna Bojarska